Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 8

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen kamu şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, kontak eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile alakadar ve Türk’e özgü anlamında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belirli bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle ovalan ve giderek anonimlesevinçli bir nazım biçimidir. Türküler esas murabbaklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki murabbaklere (üçlük veya ikilik de mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise kamu dilinde “bağlama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra tekrar edilen ikilik (evet da elan çok) dizelerdir.

Türkünün belirli bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da herhangi bir kamu şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en kupkuru özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her lafıbıyla söylenir. Kısaca hece adetsı bakımından bir sınırlama gayrimümkün.

Türkülerin şanlı çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Türküler bu şekilde kamuın varlıkı olurlar ve kamuın her kesimine hitap eden sanatçılar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir musiki türüdür. Türküler çoğu nöbet, bir huy fenomenı evet da bir kahramanlık içinsında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, mevki adlarının, hatta mevzuların da değişmiş olduğu görüldüğü derunin, nerede doğduklarını saptamak çetinleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere için usulsüz ve usullü yırler olarak iki ayrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı derunine saha uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise ekseri kumar havaları mevki düzenır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da melez alım adı verilmektedir.

Türklerde sorunlenen konulara için de sınıflama fail yazarlar vardır. Konularına için yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Natür yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve askerlik hizmeti yırleri
Merasim yırleri
İş yırleri
Katlıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Piyes yırleri
Tabiat ve efsanevi yırleri
Efe ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve biberliklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri