Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 5

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen yaratma şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, kontak eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ilişkin ve Türk’e özgü valörında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belirli bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle kırlan ve giderek anonimleeğlenceli bir nazım biçimidir. Koşukler temel flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki flaşörklere (üçlük veya ikilik de kabil) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise yaratma dilinde “saz” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra tekrar edilen ikilik (ya da elan çok) dizelerdir.

Koşuknün belirli bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da rastgele bir yaratma şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en açık özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her lakırtııbıyla söylenir. şu demek oluyor ki hece sayısı itibarıyla bir sınırlama gerçekleşemez.

Koşuklerin balaban çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Koşukler bu şekilde yaratmaın emtiaı olurlar ve yaratmaın her kesimine hitap eden sanat adamılar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir müzik türüdür. Koşukler çoğu kat, bir huy olayı ya da bir kahramanlık muhalifsında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, mahal adlarının, hatta mevzuların de değiştiği görüldüğü midein, nerede doğduklarını saptamak canleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere gereğince usulsüz ve usullü ırlamakler olarak dü alt bölüm yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı mideine düzlük uzun havalardır. Usullü olan ırlamakler grubunda ise çoklukla kumar havaları mahal aldatmaır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da üzgün muhit adı verilmektedir.

Türklerde meselelenen konulara gereğince de sınıflama fail yazarlar vardır. Mevzularına gereğince ırlamakler:

Ninniler
Çocuk ırlamakleri
Tabiat ırlamakleri
Aşk ırlamakleri
Kahramanlık ve askerlik ırlamakleri
Tören ırlamakleri
İş ırlamakleri
Hakkındalıklı ırlamakleri
Ölüm ırlamakleri (Ağıt)
Entrika ırlamakleri
Huy ve hayvan ırlamakleri
Zeybek ve derebeyi ırlamakleri
Cinayetler ve elemklı olaylarla alakalı ırlamakleri
Güldürücü ırlamakleri